Biografi Syaikh Muhammad Yasin bin Muhammad Isa al-Fadani rahimahullah

Biografi Syaikh Muhammad Yasin bin Muhammad Isa al-Fadani rahimahullah
Nama lengkap:
Muhammad Yasin bin Muhammad Isa al-Fadani
Kehidupan dan Sejarah
Lahir:
1335 H / 1916 M
Wafat:
1410 H / 1989 M
Usia:
75 tahun
Tempat
Tempat lahir:
Makkah al-Mukarramah, Hijaz
Tempat wafat:
Makkah al-Mukarramah, Hijaz
Tempat tinggal:
Makkah al-Mukarramah, Hijaz
Hubungan Keilmuan
Di antara murid-murid beliau adalah:
Muhammad asy-Syihabi, Muhammad bin Abdullah bin Ahmad Hayyani al-Halabi ath-Tha’i, Husain bin Ahmad ‘Asiran, Abu Muhammad Abdul Jamil bin Abdul Haq bin Abdul Wahid al-Hasyimi, Muhammad Abdul Muhsin bin Muhammad Basyir Haddad, dan lainnya.
Sifat dan Klasifikasi Keilmuan
Beliau adalah seorang ulama bermazhab Syafi’i, penulis, ahli hadis dan hafizh, pengajar, serta kepala sekolah.
Di antara Karyanya
Al-‘Ajālah fī al-Aḥādīts al-Musalsalah
(العُجَالَةُ فِي الْأَحَادِيثِ الْمُسَلْسَلَةِ)
BIOGRAFI
Imam Syekh Muhammad Yasin al-Fadani
Beliau adalah Imam Syekh Muhammad Yasin al-Fadani, ulama Indonesia yang tinggal di Makkah, seorang musnid pada zamannya, ulama ahli hadis, dan pendidik.
Nasab dan Nisbahnya
Beliau adalah Syekh ahli hadis dan musnid, Abul Faidh ‘Alamuddin Muhammad Yasin bin Muhammad Isa al-Fadani.
Beliau berasal dari Indonesia, sedangkan tempat kelahiran, tumbuh besar, dan wafatnya adalah Makkah al-Mukarramah. Dalam fikih beliau bermazhab Syafi’i.
Nisbah “al-Fadani” berasal dari Fadan atau Padan, yaitu sebuah wilayah di Indonesia. Beliau termasuk salah seorang tokoh besar ahli hadis dan dikenal sebagai Musnid al-‘Ashr, yakni salah seorang ulama terkemuka pada zamannya dalam bidang sanad dan periwayatan.
Kelahiran dan Pertumbuhannya
Beliau dilahirkan di Makkah al-Mukarramah pada tahun 1335 H, bertepatan dengan 1916 M.
Beliau tumbuh dalam keluarga yang taat beragama dan berpendidikan. Pendidikan keilmuan pertamanya diperoleh dari ayahnya dan pamannya, Syekh Mahmud. Setelah itu beliau masuk ke Madrasah ash-Shaulatiyyah al-Hindiyyah.
Pendidikan dan Proses Belajarnya
Beliau belajar di Madrasah Darul Ulum ad-Diniyyah di Makkah al-Mukarramah sejak tahun berdirinya madrasah tersebut. Beliau menyelesaikan pendidikannya di bawah bimbingan para ulama generasi awal madrasah itu dan ulama-ulama lainnya.
Kemudian beliau diangkat sebagai pengawas dan selanjutnya sebagai kepala madrasah tersebut hingga wafatnya.
Guru-Gurunya
Jumlah guru beliau—semoga Allah Ta‘ala merahmatinya—melebihi 700 orang ulama.
Di antara mereka adalah:
Ayah beliau, Syekh Muhammad Isa bin Udaq al-Fadani; pamannya, Syekh Mahmud bin Udaq al-Fadani; Sayyid Mahmud bin Muhammad ad-Dumi; Syekh Muhammad Anwar Syah; Syekh Muhammad as-Samluthi; Syekh Muhammad Bakhit al-Muthi‘i; Syekh Umar Hamdan al-Mahrasi; Syekh Muhammad Ali bin Husain al-Maliki; Syekh Muhammad al-‘Arabi at-Tabbani; Sayyid Muhsin Musawa; Sayyid Sa‘id bin Muhammad Yamani; Syekh Abdullah al-Ghazi al-Hindi; Sayyid Ahmad al-Ghumari; Syekh Muhammad Syafi‘; Sayyid Muhammad Amin Kutbi al-Hasani; Sayyid Alawi bin Abbas al-Maliki al-Hasani; Syekh Hasan al-Masysyath; Syekh Muhammad Nur Saif; Syekh Ibrahim Fathani; Sayyid Muhammad Abdul Hayy al-Kattani; Syekh Ahmad Nadhirin; Syekh Muhammad Hasanin Makhluf; Sayyid Hasan Yamani; Syekh Ibrahim al-Khuzami; Syekh Mukhtar Utsman al-Bukhari as-Samarqandi; Syekh Abdullah Niyazi al-Bukhari; Syekh Umar bin Abu Bakar Bajanid; Syekh Ahmad al-Mukhallalati ad-Dimasyqi; Syekh Khalifah bin Hamad an-Nabhani; Syekh Muhammad Ahid al-Bughuri, dan masih banyak lagi.
Semoga Allah Tabaraka wa Ta‘ala merahmati mereka semuanya.
Beberapa Guru Utama Beliau
Di antara guru beliau adalah Syekh Muhammad Ali bin Husain bin Ibrahim al-Maliki al-Makki. Beliau cukup lama berguru dan menyertai Syekh Muhammad Ali.
Syekh Muhammad Yasin kemudian menghimpun sanad-sanad gurunya tersebut dalam sebuah karya yang diberi judul:
Al-Maslak al-Jali fi Asanid Fadhilah asy-Syaikh Muhammad Ali
Di dalam karya tersebut beliau juga mencantumkan biografi gurunya secara luas.
Beliau juga belajar kepada Syekh Abu Ali Hasan bin Muhammad al-Masysyath dan ahli hadis Haramain, Syekh Umar bin Hamdan al-Mahrasi.
Untuk Syekh Umar Hamdan, beliau menghimpun sebuah karya besar mengenai sanad-sanadnya yang berjudul:
Mathmah al-Wijdan min Asanid Umar Hamdan
Kemudian beliau meringkasnya dalam karya:
Ithaf al-Ikhwan.
Beliau juga belajar kepada sejarawan Muhammad Ghazi al-Makki dan memperoleh banyak sekali faedah darinya. Beliau menimba ilmu kepadanya bersama sejawatnya, Abdul Sattar bin Abdul Wahhab ash-Shiddiqi al-Hindi al-Makki.
Beliau juga belajar kepada mufti mazhab Syafi’i, Syekh Umar Bajanid, serta Syekh Muhsin bin Ali al-Musawi al-Falimbani. Beliau sangat lama menyertai Syekh Muhsin dan kemudian menghimpun biografi serta sanad-sanadnya dalam kitab:
Faidh al-Muhaimin fi Tarjamah wa Asanid as-Sayyid Muhsin.
Beliau juga menghadiri majelis ahli qiraat Syihab Ahmad al-Mukhallalati asy-Syami yang kemudian tinggal di Makkah. Beliau menghimpun sanad dan biografinya dalam sebuah jilid yang diberi judul:
Al-Washl ar-Rati fi Asanid wa Tarjamah asy-Syihab Ahmad al-Mukhallalati.
Selain mereka, beliau masih memiliki sangat banyak guru lainnya.
AKTIVITAS MENGAJAR
Beliau mulai mengajar di Darul Ulum ad-Diniyyah, Makkah al-Mukarramah, pada tahun 1356 H.
Beliau juga menyampaikan berbagai pelajaran di Masjidil Haram, demikian pula di rumah dan kantor pribadinya.
Beliau memiliki perhatian khusus terhadap pendidikan kaum perempuan. Hingga pada tahun 1377 H, beliau mendirikan sebuah lembaga pendidikan untuk calon guru perempuan dan turut berpartisipasi dalam pendirian sekolah-sekolah perempuan.
MURID-MURIDNYA
Ratusan penuntut ilmu telah belajar dan menyelesaikan pendidikan di bawah bimbingan beliau. Mereka kemudian tersebar di berbagai negeri, terutama di kawasan Timur Jauh.
Salah seorang muridnya, Syekh Mahmud Sa‘id Mamduh al-Qahiri, menyusun kitab mengenai sanad-sanad beliau yang diberi judul:
I‘lam al-Qashi wa ad-Dani
Ia juga menghimpun biografi sebagian besar guru Syekh Muhammad Yasin dalam sebuah karya istimewa berjudul:
Tasynif al-Asma‘ bi Syuyukh al-Ijazah wa as-Sama‘
atau:
Imta‘ Uli an-Nazhar bi Ba‘d A‘yan al-Qarn ar-Rabi‘ ‘Asyar.
Kitab tersebut memuat sekitar 230 biografi.
Murid beliau lainnya, Syekh Muhammad Mukhtaruddin bin Zainal Abidin al-Falimbani, juga menghimpun riwayat keilmuan beliau dalam beberapa bagian.
JABATAN DAN TUGAS
Beliau pernah menjalankan sejumlah tugas penting:
1. Pengajar di Masjidil Haram.
2. Pengajar di Darul Ulum ad-Diniyyah sejak 1356 H sampai 1359 H.
3. Wakil Kepala Madrasah Darul Ulum ad-Diniyyah sejak 1359 H sampai 1406 H.
4. Kepala Madrasah Darul Ulum ad-Diniyyah sejak 1406 H hingga wafat.
5. Pendiri sekolah dasar swasta untuk perempuan pada 1363 H sekaligus menjadi pengawasnya.
6. Pendiri lembaga pendidikan guru perempuan pada 1376 H dan menjadi pengawasnya.
KARYA DAN WARISAN KEILMUAN
Karya-karya Syekh Muhammad Yasin al-Fadani berjumlah lebih dari seratus karya.
A. Karya Ilmiah
1. Ithaf al-Khullan Syarh Tuhfah al-Ikhwan fi ‘Ilm al-Bayan
2. Idha’ah an-Nur al-Lami‘ Syarh al-Kaukab as-Sathi‘ Nazhm Jam‘ al-Jawami‘
3. Bulghah al-Musytaq fi ‘Ilm al-Isytiqaq
4. Bughyah al-Musytaq Syarh Luma‘ asy-Syaikh Abi Ishaq
5. Tatmim ad-Dukhul ila Madkhal al-Wushul ila ‘Ilm al-Ushul
6. Tasynif as-Sam‘, ringkasan dalam ilmu al-wadh‘
7. Catatan atas syarah Manzhumah az-Zamzami fi Ushul at-Tafsir
8. Catatan atas Luma‘ Abi Ishaq asy-Syirazi dalam ushul fikih
9. Taqrib al-Maslak liman Arada ‘Ilm al-Falak
10. Jana ats-Tsamar Syarh Manzhumah Manazil al-Qamar
11. Hasyiyah atas Al-Asybah wa an-Nazha’ir karya as-Suyuthi dalam fikih Syafi’i
12. Hasyiyah atas At-Talaththuf Syarh at-Ta‘arruf fi Ushul al-Fiqh
13. Hasyiyah atas risalah Hajar Zadah dalam ilmu al-wadh‘
14. Hasyiyah atas Al-Qawa‘id al-Kubra karya al-‘Izz bin Abdissalam
15. Husn ash-Shiyaghah Syarh Kitab Durus al-Balaghah
16. Al-Khumailah, syarah tingkat menengah atas Tsamarat al-Wasilah
17. Ad-Durr al-Mandhud Syarh Sunan Abi Dawud — karya ini hilang ketika beliau masih hidup
18. Ad-Durr an-Nadhid, catatan atas At-Tamhid karya al-Isnawi dalam ushul fikih Syafi’i
19. Ar-Risalah al-Bayaniyyah fi ‘Ilm al-Bayan dengan metode tanya jawab
20. Risalah tentang ilmu mantiq
21. Ar-Riyadh an-Nadhrah Syarh Nazhm al-La’ali al-Muntatsirah fi al-Maqulat al-‘Asyarah
22. Syarah atas Risalah al-‘Adhud fi al-Wadh‘
23. Syarah atas Manzhumah az-Zubad karya Ibnu Ruslan dalam fikih Syafi’i
24. Thabaqat asy-Syafi‘iyyah ash-Shughra
25. Thabaqat asy-Syafi‘iyyah al-Kubra
26. Thabaqat ‘Ulama al-Ushul wa al-Qawa‘id al-Fiqhiyyah
27. Thabaqat ‘Ulama al-Falak wa al-Miqat
28. Thabaqat Masyahir an-Nuhat wa Tasalsul Akhdzihim
29. Fath al-‘Allam Syarh Bulugh al-Maram min Adillah al-Ahkam karya Ibnu Hajar al-‘Asqalani
30. Al-Fawa’id al-Jamilah, syarah besar atas Tsamarat al-Wasilah
31. Al-Fawa’id al-Janiyyah, hasyiyah atas Al-Mawahib as-Saniyyah dalam kaidah fikih
32. Al-Kaukab al-Anwar fi Asma’ an-Nujum as-Samawiyyah
33. Al-Mukhtashar al-Muhadzdzab fi Istikhraj al-Auqat wa al-Qiblah bi ar-Rub‘ al-Mujayyab
34. Manhal al-Ifadah, catatan atas risalah Adab al-Bahts wa al-Munazharah
35. Nail al-Ma’mul, hasyiyah atas Lubb al-Ushul dan syarahnya Ghayah al-Wushul
36. Al-Mawahib al-Jazilah min Azhar al-Khumailah ‘ala Tsamarat al-Wasilah
B. KARYA DALAM BIDANG SANAD
Syekh Muhammad Yasin al-Fadani sangat menonjol dalam bidang sanad. Di antara karya-karyanya adalah:
1. Ithaf al-Ikhwan bi Ikhtishar Mathmah al-Wijdan min Asanid asy-Syaikh Umar Hamdan
2. Ithaf Uli al-Himam al-‘Aliyyah bi al-Kalam ‘ala al-Hadits al-Musalsal bi al-Awwaliyyah
3. Ithaf al-Bararah bi Asanid al-Kutub al-Haditsiyyah al-‘Asyarah
4. Ithaf as-Samir bi Auham ma fi Tsabat al-Amir
5. Ithaf ath-Thalib as-Sari bi Asanidi ila al-Wajih al-Kuzbari
6. Ithaf al-Mustafid bi Ghurar al-Asanid
7. Ijazah untuk Sayyid Muhammad Alawi al-Maliki
8. Ijazah untuk Syekh Aiman Suwaid
9. Ijazah untuk Syekh Yahya Ghautsani
10. Ikhtiyar wa Ikhtishar Riyadh Ahl al-Jannah
11. Al-Arba‘un al-Buldaniyyah: empat puluh hadis dari empat puluh guru dari empat puluh negeri
12. Empat puluh hadis musalsal melalui para ahli nahwu sampai Jalaluddin as-Suyuthi
13. Empat puluh hadis dari empat puluh kitab melalui empat puluh guru
14. Al-Irsyadat as-Sawiyyah fi Asanid al-Kutub an-Nahwiyyah wa ash-Sharfiyyah
15. Sanad-sanad al-Faqih Ahmad bin Muhammad bin Hajar al-Haitami
16. Sanad tujuh kitab hadis
17. Al-Asanid al-Makkiyyah li Kutub al-Hadits wa as-Siyar wa asy-Syama’il al-Muhammadiyyah
18. Asma al-Ghayat fi Asanid asy-Syaikh Ibrahim al-Khuzami fi al-Qira’at
19. Bughyah al-Murid fi ‘Ulum al-Asanid
20. Tasynif al-Masami‘ bi Khatm Kitab Jam‘ al-Jawami‘ lis-Subki
21. Catatan atas Al-Awa’il as-Sunbuliyyah
22. Catatan atas Al-Awa’il al-‘Ajluniyyah
23. Catatan atas Tsabat asy-Syanwani
24. Catatan atas Tsabat asy-Syabrawi
25. Catatan atas Tsabat al-Kuzbari al-Hafid
26. Catatan atas Husn al-Wafa li Ikhwan ash-Shafa
27. Catatan atas Kifayah al-Mustafid lima ‘Ala min al-Asanid
28. Tanwir al-Bashirah bi Thuruq al-Isnad asy-Syahirah
29. Al-Jami‘ al-Hawi fi Marwiyyat asy-Syarqawi
30. Ad-Durr al-Farid min Durar al-Asanid
31. Ad-Durr an-Natsir fi al-Ittishal bi Tsabat al-Amir
32. Ar-Raudh al-Fa’ih wa Bughyah al-Ghadi wa ar-Ra’ih bi Ijazah al-Ustadz Muhammad Riyadh al-Malih
33. Ar-Raudh an-Nadhir fi Ittishalati wa Majmu‘ Ijazati bi Tsabat al-Amir
34. Ar-Riyadh an-Nadhrah fi Asanid ‘Aliyah lil-Kutub al-Haditsiyyah al-‘Asyarah
35. As-Salasil al-Mukhtar bi Ijazah al-‘Allamah as-Sayyid Muhammad Zabarah
36. Silsilah al-Wushlah, kumpulan pilihan hadis-hadis musalsal
37. Syarah Al-Jauhar ats-Tsamin fi Arba‘in Haditsan min Ahadits Sayyid al-Mursalin karya al-‘Ajluni
38. Thabaqat Masyahir an-Nuhat wa Tasalsul Akhdzihim
39. Al-‘Ajalah fi al-Ahadits al-Musalsalah
40. Al-‘Ajalah al-Makkiyyah fi Asanid Sa‘id Sunbul ila Mu’allifi al-Kutub al-Haditsiyyah fi Awa’ilih
41. Al-‘Iqd al-Farid min Jawahir al-Asanid
42. ‘Uqud al-Lujain fi Ijazah asy-Syaikh Ismail Utsman Zain
43. Fath ar-Rabb al-Majid fima li Asyyakhi min Fara’id al-Ijazat wa al-Asanid
44. Faidh al-Ilah al-‘Ali fi Asanid Abdul Baqi al-Hanbali
45. Faidh al-Bari bi Ijazah al-Wajih as-Sayyid Abdurrahman al-Anbari
46. Faidh ar-Rahman fi Tarjamah wa Asanid asy-Syaikh Khalifah bin Hamad Al Nabhan
47. Al-Faidh ar-Rahmani bi Ijazah Muhammad Taqi al-Utsmani
48. Faidh al-Mubdi bi Ijazah asy-Syaikh Muhammad ‘Awadh Manaqqisy az-Zabidi
49. Faidh al-Muhaimin fi Tarjamah wa Asanid as-Sayyid Muhsin
50. Qurrat al-‘Ain fi Asanid A‘lam al-Haramain
51. Qurrat al-‘Ain bi Ijazah al-Ustadzain
52. Al-Qaul al-Jamil fi Ijazah Samahah al-Mufti as-Sayyid Ibrahim bin Umar bin Aqil
53. Al-Kawakib ad-Darari fi Ijazah Mahmud bin Sa‘id al-Qahiri
54. Al-Kawakib as-Sayyarah fi al-Asanid al-Mukhtarah
55. Al-Maslak al-Jali fi Asanid asy-Syaikh Muhammad Ali
56. Pohon sanad fikih Syafi’i
57. Mathmah al-Wijdan fi Asanid asy-Syaikh Umar bin Hamdan
58. Al-Muqthathaf min Ithaf al-Akabir bi Asanid al-Mufti Abdul Qadir
59. Al-Mawahib al-Jazilah wa al-‘Uqud al-Jamilah fi Ijazah al-‘Allamah al-Bahhatsah al-Musyarik asy-Syaikh Abi Yahya Zakariya bin Abdullah Bila
60. An-Nafhah al-Miskiyyah fi al-Asanid al-Makkiyyah
61. Nahj as-Salamah fi Ijazah ash-Shafi Ahmad Ahmad Salamah
62. Al-Wafi bi Dzail Tidzkar al-Mushafi bi Ijazah asy-Syaikh Abdullah al-Jarafi
63. Catatan atas Al-Jauhar ats-Tsamin fi Arba‘in Haditsan min Ahadits Sayyid al-Mursalin
64. Catatan tentang kumpulan hadis musalsal, awa’il, dan sanad-sanad ‘ali
65. Al-Washl ar-Rati fi Tarjamah wa Asanid asy-Syihab Ahmad al-Mukhallalati
66. Al-Washl as-Sami bi Ijazah as-Sayyid Muhammad al-Hasyimi
C. KARYA MURID-MURID TENTANG BELIAU
1. I‘lam al-Qashi wa ad-Dani bi Ba‘dh ma ‘Ala min Asanid al-Fadani, dihimpun oleh muridnya Syekh Mahmud Sa‘id Mamduh.
2. Tasynif al-Asma‘ bi Syuyukh al-Ijazah wa as-Sama‘, atau Imta‘ Uli an-Nazhar bi Ba‘dh A‘yan al-Qarn ar-Rabi‘ ‘Asyar, juga dihimpun oleh Syekh Mahmud Sa‘id Mamduh.
3. Bulugh al-Amani fi at-Ta‘rif bi Syuyukh wa Asanid Musnid al-‘Ashr asy-Syaikh Muhammad Yasin Muhammad Isa al-Fadani, dihimpun oleh murid beliau Syekh Muhammad Mukhtaruddin al-Falimbani.
WAFATNYA
Syekh Muhammad Yasin al-Fadani rahimahullah wafat pada malam Jumat, 28 Dzulhijjah 1410 H.
Jenazah beliau dishalatkan setelah shalat Jumat, kemudian dimakamkan di Pemakaman al-Ma‘lah, Makkah al-Mukarramah, di kawasan pemakaman para sayyid.
Usia beliau ketika wafat mencapai 75 tahun.
Beliau meninggalkan keturunan laki-laki yang diberkahi, yaitu Muhammad Nur ‘Arafah rahimahullah, Fahd, Ridha, dan Nizar, semoga Allah Tabaraka wa Ta‘ala menjaga mereka.
SUMBER BIOGRAFI
Di antara sumber yang mencantumkan biografi beliau adalah:
Tatimmat al-A‘lam, karya Muhammad Khair Ramadhan Yusuf, jilid II, Dar Ibn Hazm, cetakan pertama, 1418 H/1998 M, hlm. 155–158.
Biografi beliau juga terdapat dalam:
Takmilah Mu‘jam al-Mu’allifin, karya penulis yang sama, hlm. 563–566.
Demikian pula:
Itmam al-A‘lam, karya Dr. Nizar Abazhah dan Muhammad Riyadh al-Malih, Dar Shadir, Beirut, cetakan pertama, 1999 M, hlm. 275.



